Przebrana za wieśniaczkę, udając markietankę, bohaterka wydała powstańców stacjonujących w lesie w ręce Moskali – w ten sposób pomściła śmierć męża, bez którego nie wyobrażała sobie dalszej egzystencji.

Typowa „żona modna” nie rozumiała problemów męża, nie interesowała się jego kłopotami ani interesami. Jej świat ograniczał się do romansów i żurnali mody; czytając i przeglądając je, nieustannie narzekała, że mieszka „na pustyni” i myślała wyłącznie o sobie.

Beletrystykę Józefa Ignacego Kraszewskiego można odczytywać z różnych perspektyw – zarówno męskiego, jak i bezosobowego czy kobiecego odbiorcy.

Miłość w ujęciu autora Ulany jawi się jako uczucie najwyższe, bezcenne, wymagające ofiary i poświęcenia.

Kraszewski budował zarówno wzorce statyczne – przejmowane z innych epok – jak i dynamiczne, poddawane przez niego modyfikacjom.

Potęga i władza Cyganki płynęły z jej wrodzonych talentów. Od dziecka uczono ją śpiewać, tańczyć oraz przyciągać pięknymi, czarnymi oczyma wzrok bogatych mężczyzn.

Justyna Kraszewskiego popełnia samobójstwo po śmierci ukochanego, natomiast Justyna Orzeszkowej decyduje się na mezalians i wychodzi za mąż za chłopa – Jana Bohatyrowicza.

Tytan pracy, podobnie jak współcześnie Olga Tokarczuk, „skanował” ludzi i otaczającą go rzeczywistość, zwracając szczególną uwagę na kobiety oraz wprowadzając na karty swoich dzieł „narratora czułego” na ich niedolę, a niekiedy podziwiającego ich temperament i przedsiębiorczość.

Autor Hrabiny Cosel, tworząc kobiece wzorce osobowe, czerpał inspiracje z czasów starożytnych (matrona, hic mulier / „herod-baba”, władczyni) oraz fascynował się XVIII stuleciem (żona modna, dewotka).

Pisarz wykreował wiele wybitnych sylwetek kobiecych, zgromadził na kartach powieści interesujące wzory osobowe oraz przedstawił współczesne sobie wyobrażenia kobiet.